Dr. Özlem Önen

Kurban Bayramını Çocuklara Anlatmak

Dr. Özlem Önen

drozlemonen@gmail.com

Ekranlarda ve sosyal medyada hızla şiddet görüntülerinin yaygınlaştığı, orta doğuda insanların diğerinin boğazını keserek canını almasının neredeyse rutinleştiği şu günlerde kurban bayramına giriyoruz. Bayramların birlik, beraberlik ve paylaşma duygusunun ön planda olması gereken keyifli halinin yanı sıra, kurban bayramının amacı küçük çocuklara nasıl anlatılır konusu da anne babalar için önemli bir soru işareti olarak kafalardaki yerini alıyor.

Kurbanlık hayvanların satış alanlarının şehir yerleşim bölgelerinin içinde olması, araçlarla taşınan ve evin yakınlarına bağlanan kurbanlık hayvanlar, kesim gününe kadar onu sevip bir bağ kurmaya başlayan çocuklar ve ev ortamında parça parça kesilen etlere dair sahneler aslında geleceğe dek hatırlanacak olumsuz anılar bırakıyor çoğunlukla; kısa sürede ise kâbuslar, gece korkuları, idrar kaçırma, korku atakları şeklinde yoğun kaygı belirtileri nedeniyle biz uzmanlara başvuru sayısının artmasına sebep olan travmatik yaşantılara dönüşebiliyor.

Kurban bayramı her şeyden önce dini bir bayram ve bu bayramın ortaya çıkış nedenini anlatırken çocukların yaşı ve gelişim düzeyi göz önüne alınarak açıklamalarda bulunmak önemlidir. 6 yaş öncesinde çocuklarda soyut kavramları algılayabilme becerisi kazanılmamıştır. Yani din, Allah, sevap, günah,  gökten bir kurban inmesi gibi soyut kavramları ya da dini vazife ve ölüm kavramlarını tam olarak algılayamaz bu yaş çocuğu. 6-11 yaş arasında kısmen soyut düşünme becerisi artsa da 11- 12 yaşa gelinceye dek her çocuğun tam olarak kavrayabileceğinden bahsetmek doğru olmaz.

Kurban bayramının nedenini anlatma konusunda çocukların yaş özelliğine bakmak gereklidir. 12 yaş altındaki çocuklara kesinlikle dini sebepler anlatılmamalıdır. Bir babanın çocuğunu kurban etmek üzere iken gelen bir kurban üzerine bunu yapmadığını anlatmak oldukça korkutucu olabilir. Paylaşmanın önemi, et ile beslenmenin tüm çocukların gelişim için önemli olduğu ve et ile beslenmek için durumu yeterince iyi olmayan ailelere kurban bayramında dağıtılan etlerle destek olunmaya çalışılmasının önemi vurgulanabilir. Sosyal yardımlaşma, birlik ve beraberlik duygularına verilen önem, bu şekilde insanların birbirleriyle yakınlaştıkları, aile büyüklerine yapılan ziyaretlerle birlikte geçirilen vaktin önemine değinmek uygun olabilir. Yaşına göre uygun olmayan, taşıyamayacağı nitelikteki bilgileri vermek sadece çocuğun kafasını karıştıracaktır.

Aile büyüklerinden görsün, o da alışsın, ileride o da yapacak gibi kültürel zorlamalarla eline kesici aletler verilmesi ya da kurban kesimine ve kanlı görüntülere tanık olması ise çocuğun tüm hayatını etkileyecek izler bırakabilir. Ortaokul çağına gelmiş çocuklar artık gelişimsel özellikleri dolayısıyla bu bayramın nedenini ve amacını kavrayabilirler; ancak yaşı ne olursa olsun, bir çocuğun kesim anını görmemesi gerekir.  Bir yandan hayvan sevgisi verilmeye çalışılırken bir yandan acı çeken bir hayvanın görüntüsü, tüm TV ekranlarında kaçan, kovalanan hayvanlar, park bahçe gibi açık alanlarda yapılan kesimler ile ne yazık ki kafa karıştıran mesajlar göndermiş oluyoruz çocuklarımıza.

Çocukların yanında kurban kesiminin ayrıntılı olarak konuşulmaması ve çocukların kesime dair şiddet içeren cümleleri duymalarının önlenmesi de önemlidir. Kurban kesmeyi tercih etmeyen ya da dini inanışı farklı olan aileler de küçük çocuklarına bazı insanların dayanışma ve yardım etme amacıyla böyle bir girişimde bulunduğu, insanların birbirlerine yardım etmek için farklı yol ve düşüncelerde olabileceği bilgisini verebilirler.

Çocukların ölümü yetişkinlere benzer bir şekilde kavrayabilmesi gerek okul öncesi dönemde gerekse ilköğretim çağında zordur ve ölüme ilişkin deneyimler çocuk için zor baş edilen deneyimlerdir. Çocukların ölüme ilişkin yetersiz bilgi ve destek edinmeleri onları hem kısa hem de uzun süreli olarak etkileyebilir. Ailelerin ölüm kavramını çocuklarına nasıl aktaracakları hakkında bilgi sahibi olmaları önemlidir.

Televizyon ekranlarında kurbanlı hayvanların kovalanma, kesilme ve derilerinin yüzüldüğü görüntüler yerine paylaşma, yardımlaşma, beraberce keyifli geçirilen zamanların öneminin vurgulandığı, şiddet görüntüleri ile çocukların zihinlerinin kirletilmediği nice bayramlar dileklerimle.