Ümit Yaşar Işıkhan

Sanat Evrensel mi?

Ümit Yaşar Işıkhan

poetia.star@gmail.com

Yazarın Diğer Yazıları

İLKSES ve yalı çapkını - 15.08.2018

Eduardo Galeano ve Biz  - 19.11.2016

İmgelerin Parçalanması-5 - 15.11.2016

Sen Bir Robotsun - 12.11.2016

Hayatınız Roman poetia.star@gmail.com - 08.11.2016

Aşktan Sonra Hüzün - 05.11.2016

Aşkın Yüzyılı- ve Selmina Melikoğlu - 01.11.2016

“Aşkın Yüzyılı – Elizabeth” - 29.10.2016

Kitap ve İnsan İlişkisi 2 - 25.10.2016

Kitap ve İnsan İlişkisi -1 - 22.10.2016

Fransa Elsa’yı Öldürdü… - 18.10.2016

KİM Sanatçı! - 15.10.2016

İzmir'de Belediyelerin İflası - 11.10.2016

Cuma Ocaklı’nın Ardından - 08.10.2016

İntihar Saatindeyiz… - 04.10.2016

Yeniden Yeniden Doğmalısın - 01.10.2016

Yüzyıllık Oyun - 27.09.2016

A.V.M’LER  -  Egepark Ve Sanat - 24.09.2016

Kuşların Dilini Öğrenin - 20.09.2016

Ansızın Aşk... Ansızın Filistin - 17.09.2016

Kim Şair... Hangisi Şiir - 13.09.2016

Tanrının Adaleti - Sosyalizm - 10.09.2016

Balkanlar’da Bir Şair-4 Zeynel Beksaç - 06.09.2016

Balkanlar’da Bir şair-3 Zeynel Beksaç - 30.08.2016

Gaziantep’te Vurdular Beni… - 27.08.2016

Balkanlar’da Bir Şair-2 Zeynel Beksaç - 23.08.2016

Balkanlar’da Bir Şair-1 Zeynel Beksaç - 20.08.2016

Smyrna’nın Suriyeli Kızı - 16.08.2016

Fransa’dan Teşekkür Bekliyorum…   - 13.08.2016

Demokrasi Ve Şehitler Mitingi - 09.08.2016

Kuş Kanatlarına Özlem - 06.08.2016

Ben Ordaydım… - 02.08.2016

Smyrna’nın Aşıklarına - 30.07.2016

“Kolera Günlerinde Aşk” - 2 - 26.07.2016

“Kolera Günlerinde Aşk” – 1 - 23.07.2016

Halkımıza Geçmiş Olsun - 19.07.2016

Halkımıza Geçmiş Olsun - 19.07.2016

Ve Geçti Zaman - 16.07.2016

Srebrenitsa’da Öldürüldüm - 12.07.2016

Müslüman Mahallesinde Ölmek - 09.07.2016

Hangi Bayram… - 05.07.2016

Hangi Bayram… - 05.07.2016

Sabotaj Bayramı - 02.07.2016

Aşk ve İnat - 25.06.2016

Ben Mülteciyim - 21.06.2016

Aşk Bir İmgeydi Selmina - 18.06.2016

İzmir Kent Belleği Yazıldı…  - 14.06.2016

Ben Muhammed Ali - 10.06.2016

Gavur İzmir Affetmez… - 07.06.2016

“Alfabesiz Sevişmeler” ve Şevki Özdemir - 04.06.2016

Kim İzmirli? - 31.05.2016

Kuşadası’nda Uluslararası Sanat Festivali - 28.05.2016

Vatan Hainleri - 24.05.2016

Kuşadası Sanat Festivali - 14.05.2016

Cumartesi Annelerine - 10.05.2016

AB vizesine hayır - 07.05.2016

1 Mayıs ve Mangal… - 03.05.2016

Amele Sınıfına El Fatiha - 30.04.2016

TÜYAP ve İZFAŞ - 26.04.2016

TÜYAP’ta Çocuk ve Minyatür Kitap - 23.04.2016

İzmir 21. TÜYAP Kitap Fuarı’na Yolculuk - 16.04.2016

Petra’nın Gözyaşları - 12.04.2016

Gitme de Konuşalım - 09.04.2016

İzmir’de Sanat ve Liboşlar - 05.04.2016

Barışa Su Olmalı - 02.04.2016

Ölü Ozanlar Kenti - 29.03.2016

Barışın Başkenti Mardin…   - 22.03.2016

Savaş ve Leş Kargaları - 19.03.2016

Bilge ve  Zaman… - 15.03.2016

Zavallı İzmir - 12.03.2016

Sanat Engel Tanımaz 2 - 09.03.2016

Sanat Engel Tanımaz - 08.03.2016

Yarım Kalan Şiir - Halis Altındağ - 05.03.2016

Kalimerhaba - Kadın ve Sanat Festivali - 01.03.2016

Kuşların En Küçük Kardeşi… Sedat Peker - 27.02.2016

NATO’ya Hayır… - 23.02.2016

Terör Bataklığı - 20.02.2016

Kenti Öldürenler ve Kutsanan Katiller - 16.02.2016

Şiirde Maviydi Zaman  - 13.02.2016

Yüreğini Aşka Hazırla… - 09.02.2016

Toplumların Gen Şifresi – Folklor Deliormanda Aşk       - 06.02.2016

Dizeler Mumyacısı Erhan Doğan - 02.02.2016

Benim Teröristim İyidir… - 30.01.2016

Terör ve Hayat -2 - 26.01.2016

Terör ve Hayat -1 - 23.01.2016

Nazım Hikmet’in çocukluğu – 2 - 19.01.2016

Nazım Hikmet’in Çocukluğu - 1 - 16.01.2016

Dön Dünya Yeni Bir Güne - 12.01.2016

Biz Efendi Çocuklardık…   - 09.01.2016

T.S. Eliot ve Şair Sorumluluğu - 05.01.2016

Yeni Yıl ve Hüzün - 02.01.2016

Kadın Aktivistlere Çağrı… - 29.12.2015

Şiirin Genç Irmaklarından - 26.12.2015

Size ve Bize El Fatiha… - 22.12.2015

Şiirin Güney Rüzgarı - 19.12.2015

BİR GEZGİN… ALİ TİYAR GÖK  - 15.12.2015

Mustafa Kemal’i Öldürenler… - 12.12.2015

Ölü Çocuklar Senfonisi - 08.12.2015

Kuşadası’nda Sanat Turizmi - 05.12.2015

Konuş Lazar - 01.12.2015

Katil Kim? - 28.11.2015

Kırlangıçlar İçimden Uçunca - 24.11.2015

Savaş ve Edebiyat-2 - 17.11.2015

SAVAŞ VE EDEBİYAT-1 - 14.11.2015

Barışa renk olmak - 10.11.2015

Hoş Geldin Pepe - 07.11.2015

GİTME… - 03.11.2015

SON  ŞAİRLER - 31.10.2015

İzmir'de Sonbahar ve Beyaz Toros-2 - 27.10.2015

İzmir’de Sonbahar ve Beyaz Toros-1 - 24.10.2015

“Bir Mum Diğer Bir Mumu Tutuşturmakla Işığından Bir Şey Kaybetmez” Hz. Mevlana - 20.10.2015

DOKSAN DOKUZ KURŞUN - 17.10.2015

DOKSAN YEDİ GÜVERCİN AĞITI - 13.10.2015

UASB* - SANATÇILAR  DIŞARI - 2 - 10.10.2015

UASB* - SANATÇILAR DIŞARI - 1 - 06.10.2015

Bayram benim neyime… - 03.10.2015

NATO Çocukluğuma Kamp Kurdu.. - 29.09.2015

İZMİR BAYRAM VE ÇOCUK -3  - 28.09.2015

MARDİN BAYRAM VE ÇOCUK – 2 - 27.09.2015

MARDİN-BAYRAM VE ÇOCUK -1 - 26.09.2015

MARDİN’DEN İZMİR’E -1 - 22.09.2015

MERHABA MARDİN - 19.09.2015

YAŞASIN KIYAMET-2 - 16.09.2015

YAŞASIN KIYAMET - 15.09.2015

12  EYLÜL VE KATİLLER - 12.09.2015

AFFETME  BİZİ   AYLAN… - 08.09.2015

MASAL, TREN VE BARIŞ - 05.09.2015

İEF ve İZMİR’E EL FATİHA - 01.09.2015

ÇANAKKALE  RUHU  VE  BARIŞ - 29.08.2015

Acıları Silah Yapmak - 25.08.2015

SAVAŞ  SEKTÖRÜ VE BARIŞ    - 22.08.2015

Herkes Yalan Söyledi - 19.08.2015

İLK SES… İLK KURŞUN - 15.08.2015

Büyükşehir ve Rezalet - 11.08.2015

ŞİİR NEDİR? - 08.08.2015

BARIŞ NE ZAMAN!-2 - 05.08.2015

BARIŞ NE ZAMAN!-1 - 04.08.2015

FELSEFE, ŞİİR VE BARIŞ -2 - 01.08.2015

FELSEFE, ŞİİR VE BARIŞ  -1 - 28.07.2015

Bana Çocuklarını Anlat Amara... - 25.07.2015

ÖLÜM  YELKENİNDE  YAŞAM EPİGRAMMASI-2 - 21.07.2015

ÖLÜM YELKENİNDE YAŞAM EPİGRAMMASI - 1 - 18.07.2015

KÖYLÜLER…KADINLAR...ÖLÜLER... - 14.07.2015

SREBRENİTSA… UYGARLIĞIN MEZARI - 11.07.2015

KARDEŞİM BOSNA…KARDEŞİM SREBRENİTSA - 10.07.2015

UMUDA YOLCULUK - 07.07.2015

NEVAİ METİN MEMMEDOĞLU ve DELİLER - 04.07.2015

TEMMUZ’DA  ÖLMEK... - 30.06.2015

KIYAMET GÜN܅ - 27.06.2015

DÜNYA MÜLTECİLER GÜNÜ - 23.06.2015

YEREL YÖNETİMLER VE K.K.K.   - 16.06.2015

YENİ BİR SAYFA - 09.06.2015

NAZIM HİKMET’İN SÜRGÜN ARKADAŞLARI - 06.06.2015

SİYASİ PARTİLER VE SANAT - 02.06.2015

BÜYÜK İNSANLIK ALANLARDA… - 30.05.2015

TABULARA DOKUNMAK -2 - 26.05.2015

TABULARA DOKUNMAK -1 - 23.05.2015

COMANDANTE CARLOS’A ÖZGÜRLÜK - 19.05.2015

EDUARDO   GALEANO  ve YASAK  KUŞLAR - 16.05.2015

AŞK VE KATİLLER - 12.05.2015

ŞİİR VE SANIK - 09.05.2015

Entel-Dantel ve İzmir - 05.05.2015

Zamana Dokunmak ve İzzet Kocadağ - 02.05.2015

TÜYAP’TA YAZAR OLMAK - 25.04.2015

 İZMİR TÜYAP 20 YAŞINDA - 21.04.2015

SON TREN ve H. RECAİ ATALAY - 18.04.2015

“BİR  HAYALİM  VAR” - 2 - 07.04.2015

“I HAVE A DREAM”- 1            - 04.04.2015

Köyceğiz şiir akşamları - 31.03.2015

ŞİİRA.. - 28.03.2015

ŞİİR VE ÖLÜ OZANLAR - 24.03.2015

HALEPÇE’NİN  GÖZYAŞLARI - 21.03.2015

GÜN DÖKÜLMESİ VE YAĞMUR - 17.03.2015

Azerbaycan’ın barış elçileri - 14.03.2015

BALKANLARDA  HOMEROS - 10.03.2015

“ALLAH’IN ASKERLERİ” - 07.03.2015

GÖLGELER  VE ZAMAN - 03.03.2015

Hoşça Kal Yoldaşım... Sedat Peker... - 28.02.2015

C.H.P ve KÜLTÜR - SANAT - 24.02.2015

ÇAĞIMIZIN  YALNIZLIĞI                                                - 17.02.2015

ULU BİRÇINAR-ABDULKADİR GÜLER                                                                          - 14.02.2015

HAKKARİ’DE BARIŞ ZAMANI - 10.02.2015

HAKKARİ’DEN BASRA’YA - 08.02.2015

HAKKARİ’DE KAR SICAKLIĞI-3 - 03.02.2015

HAKKARİ’DE KAR SICAKLIĞI-3 - 01.02.2015

Hakkari'de Kar Sıcaklığı - 2 - 31.01.2015

Hakkari'de Kar Sıcaklığı - 1 - 27.01.2015

Kıvırcık Saçlı Kızın Öyküsü - 24.01.2015

ZAMANIN  KIVIRCIK  SAATLERİNDE… - 20.01.2015

KAPİTALİZMİN ÇÖKÜŞÜ - 10.01.2015

FRANSANIN OYUNU - 09.01.2015

HOŞÇA KAL MADRİNA - 06.01.2015

KAR, NOEL BABA VE MARDİN - 04.01.2015

TARİHİN UTANÇ YILLARI - 30.12.2014

CUMA OCAKLI VE TANRI’NIN AĞLADIĞI SAATLER - 27.12.2014

BODRUM’DA DELFİ - SANAT - 23.12.2014

ÖRNEK GAZETE -EGE’DE BUGÜN - 20.12.2014

HOŞ GELDİN ZERDÜŞT - 16.12.2014

İMGELERİN PARÇALANMASI-4 - 13.12.2014

HAYATIN SIRLARI          - 09.12.2014

ÖNCE  İNSAN  OLMAK.. - 06.12.2014

ŞİİR YOĞUN BAKIMDA - 02.12.2014

ROTARY KONAK -2 - 29.11.2014

ROTARY KONAK -1 - 25.11.2014

Zamanı Çalmak - 22.11.2014

AFFET BİZİ ŞEYHMUS - 18.11.2014

Gözlerin ve Filistin - 15.11.2014

YEREL  YÖNETİMLER  VE  SANAT - 11.11.2014

ŞAİR VE İNTİHAR   - 08.11.2014

BAK SEVGİLİM - 04.11.2014

ADIM  CUMARTESİ.. - 01.11.2014

SAVAŞ VE İNSAN - 28.10.2014

GİLGAMEŞ DESTANI ve İBRAHİM ÜLGER - 25.10.2014

HOŞÇA KAL  MARDİN.. - 21.10.2014

AYDIN  GEÇİNEN  IRKÇILAR - 18.10.2014

ORTADOĞU VE EMPERYALİZM - 14.10.2014

İMGELERİN  PARÇALANMASI -3 - 07.10.2014

- 07.10.2014

SENARYOLAR VE IŞİD - 30.09.2014

HOMEROS’UN ÇIĞLIĞI - 23.09.2014

GAVUR  İZMİR-MİŞ - 20.09.2014

İBRADI  - MARDİN’E BAKAR - 16.09.2014

IŞIĞIN  KAYNAĞI - 13.09.2014

İMGELERİN  PARÇALANMASI -2 - 09.09.2014

ARTOROS SANAT FESTİVALİ - 1 - 06.09.2014

BUNCA HÜZÜN VARKEN - 02.09.2014

MARDİNDE ZAMAN -2 - 30.08.2014

MARDİN’DE ZAMAN-1 - 26.08.2014

SANATÇILAR DIŞARI.. - 19.08.2014

KARDEŞLERİM..      - 16.08.2014

İmgelerin Parçalanması-1 - 12.08.2014

GÖLGELER VE YELKOVAN - 09.08.2014

“ŞEREFSİZLER” - 05.08.2014

BAYRAM SENİN NEYİNE… - 02.08.2014

TANRI  SOSYALİST Mİ.. - 29.07.2014

DİREN FİLİSTİN.. YANINDAYIZ.. - 26.07.2014

KAFASIZ KOMUTANLAR… - 22.07.2014

HİTLER’İ KİM GÖNDERDİ.. - 15.07.2014

SREBRENİTSA UYGARLIĞIN MEZARI - 12.07.2014

APHRODISIAS.. HEYKEL  ATÖLYESİ - 08.07.2014

7 RAKAMININ GİZEMİ VE BEN - 05.07.2014

TEMMUZ YÜREĞİMİN YANGIN YERİ - 01.07.2014

KENT, SANAT VE SIĞIRLAR.. - 28.06.2014

PETRA’NIN GÖZYAŞLARI… - 24.06.2014

12 EYLÜL VE BİR KUŞAĞIN KATİLLERİ - 21.06.2014

MUSTAFA KEMAL’İ ÖLDÜRENLER.. - 17.06.2014

KARYALI ŞAİR RAŞİT ÖZTÜRK VE ALTIN BEBEK - 14.06.2014

N’OLUYOR YA !.. - 10.06.2014

AZİME AKBAŞ YAZICI VE SUYUN DUASI - 07.06.2014

NAZIM HİKMET’İ ÖLDÜRÜYORLAR – 2 - 03.06.2014

VAKIFLAR VE SANAT KATİLLERİ.. - 31.05.2014

DENİZALTI   VE   MADEN İŞÇİLERİ - 27.05.2014

SOMAYA AĞIT 3 Anne… Annem… Burdayım.. - 24.05.2014

SOMAYA AĞIT-2 Ölü Madenciler Diyalogu - 20.05.2014

NİOBE’NİN  GÖZYAŞLARI  veya  SOMA’YA  AĞIT - 15.05.2014

SUÇLU BULUNDU - 12.05.2014

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ VE REZALET - 09.05.2014

Katil Biziz... - 05.05.2014

İŞÇİ SINIFINA EL FATİHA… - 02.05.2014

AZİZ KOCAOĞLU VE SEMA PEKDAŞ  - 28.04.2014

TÜYAP VE KENT KÜLTÜRÜ - 27.04.2014

TÜYAP VE KİTAB-I “ŞEY” - 26.04.2014

TÜYAP VE MİNYATÜR KİTAP - 25.04.2014

TÜYAP ve DİNÇER SÜMER - 24.04.2014

TÜYAP VE E-KİTAP - 23.04.2014

İZMİR 19.TÜYAP KİTAP FUARINA YOLCULUK - 23.04.2014

Sanat formasyonu almış insanlar çok şanslı insanlardır..

Üretici  ve tüketici olarak sanatın büyülü atmosferinde yaşamak ve üretmek..Ürettikçe Çoğalmak veya kahrolmak yalnızca bu insanlara özgüdür.

Tiyatrocular,dansçılar,sinemacılar ve diğer sahne sanatlarının değerli sanatçıları da  oyun gücü veya vücutlarının kıvraklığıyla,yüzlerindeki binlerce maskeden oluşan mimikleriyle hayatı yorumlamayı ve doğal olarak duygu ve düşüncelerini paylaşmaya ve paylaştıkça çoğalmaya  çalışırlar..

Peki sanat evrensel midir !..Veya uluslararası boyutta sanatın bütün disiplinleri  aynı olanaklara mı sahip..Paylaşımda  hangi sanat dalı daha şanslı..

Öncelikle bir yanlışlığı düzeltmekle  başlayalım..Sanatın bütün dalları evrensel değildir.Yerel ulusal kaynaklı olsa bile süjenin üretim sürecinde kullanılan araçlar,teknik olarak aynı değildir.

Örneğin şiir evrensel değildir. Evrensel boyutta aynı duyarlılıkla ve aynı coşumla paylaşılması mümkün değildir. Ancak yine de bu sanat disiplinleri arasında  bulunan  resim veya plastik sanatlar diğer sanat dallarından daha şanslıdırlar. Örneğin şairin duyarlılığı çok dilli bir ortamda ancak o dili bilen insanlar tarafından paylaşılırken – anlaşılırken, yabancılarla o duyarlılığı tam anlamıyla   paylaşması mümkün değildir.Evrensel duyarlılığı ancak kendi ulusal motif ve kendi ana dilinde paylaşabilir ki, bu da şiirin veya şiirsel duyarlılığın  paylaşımda mutlaka yan faktör dediğimiz çevirmene-tercümana ihtiyaç duyar..Çevirmen şair bile olsa asla o şiirin ruhunu ,imgelem gücünü  tam olarak veremez.Artık orda şiirin orjinali değil,çevirmenin  ruh verebildiği kadar bir sözcükler dizimi vardır..

Hepimiz biliyoruz ki, şairler bireysel ve toplumsal aşklarını veya duyarlılıklarını ve mesajlarını sözcüklerle verirler.Şiirin imgesel derinliğine girerek yüreklerindeki aşk ateşini toplumsal barışa uzatmanın  söylemlerinde  eriyip bizlere,tarihe ve geleceğe  duygu ve düşüncelerini,öfke ve sevgilerini,barış veya savaş mesajlarını imgesel büyünün derinliğine çekerek paylaşırlar.

Yani, şiir tutucudur..Şairin kendi ana dilinde paylaştıkları duygu ve düşüncelerin sözcük kurgusu,imgesel derinliği ancak o dile özgüdür.Şiirin çeviri şansı yoktur.Elbette şiirden şiire fark var..Düz söylemler,sözcük derinliğine dalmadan,sözcüğü bir kuyumcu titizliğinde işlemeden sade-basit bir söylemle yansıtılması eğretileme veya imgesel kurgusu yoksa – ki,şiir olup olmadığı tartışılır- farklı dillere çevrilse bile,o artık yazıldığı dilden kovulmuştur.İçerik,söylem olarak çevrilse bile sözcükler arasındaki kurgunun ritmik melodisi ölmüştür.Aynı ruhla duygu ve düşüncenin aktarılması mümkün değildir..Kaldı ki, imgesel yoğunluğu olan şiirin asla çeviri şansı yoktur..Ancak “meal” dedikleri şekliyle benzetme veya çevirenin algıladığı kadar ki bölümüdür.Bu nedenle gerçek şiirin çevrilmesi mümkün değildir. Yazıldığı dilde kendi biçimsel ve teknik boyutlarına hapis ve ancak o şifrelenmiş dilde  kendini ve içindeki büyülü sözcüklerin sırrını verir. Bu nedenle gerçek şiir ulusaldır ve ancak yazıldığı dilde ruh bulur....Asla evrensel olma şansı yoktur..Çevrilmiş olanlar,çevrilen şiirin şairinden algılanan duyarlılığın-büyülü söylemin  biraz da çevirmenin kendi ruhsal ve düşünsel yansıması  ile oluşan bir sentezdir.Farklı ve yeni bir üründür.Aslına asla benzemeyen ama aslına yakın duran yeni bir şiirdir..Bu nedenle şiirin evrensel boyutu yoktur..

Peki diğer sanat dalları nasıl ?

Heykeltıraşlar da taşın, ağacın, mermerin ve demirin içinde saklanmış olan figürleri, öyküleri,masalları ve mitolojik söylemleri gün yüzüne çıkararak hayatla buluştururlar..Ve şairlere göre daha şanslıdırlar..Yerel ve ulusal motifler yine farklı kültürlerle aynı düzlemde paylaşılır.Aracıya,çevirmene gereksinmeleri yoktur.Kullanılan araçlar,dil gibi tutucu ve özel değildir.Sanatçının objede gördüğü figürün gün yüzüne çıkarılması,figüre hayat vermesi her koşulda ve her ülkede aynı koşullara ve benzer üretim süreçlerine bağlıdır.Sanatçının gördüğü ve yakaladığı hayali, görünür hale getirmesidir.Yonttuğu objenin içinde saklanmış olan sırları kendi algısal boyutuna göre biçimlendirerek ruh vermesi,görünür hale sokmasıdır.Bu nedenle heykeltıraşlar şanslıdır..Dünyanın neresinde olursa olsun ruhsal-düşünsel ifade yeteneğinde kullanacağı araç objeler sonsuzdur.Her yer onun için dönüştürülebilecek malzemelerle doludur.İşte heykeltıraşlar için evrensel olmanın,aynı dili –teknik araçları kullanarak kendini ifade etmenin veya ifadeyi görünür kılmanın avantajı ile dünyanın neresinde olursa olsun evrensel dili oluşturmanın avantajı ve şansını yaşamaktadır.

Müzisyenler de,kendilerine mahsus olan notalarla, ezgileri hapseder,eksiltir ve çoğaltarak ruhundaki ve doğadaki herkesin duymadığı çığlıkları melodiye dönüştürürler..

Peki sanatın en şanslı ve yaygın olan dalı  müzik evrensel mi ?

Galiba bunu ikiye ayırmak gerekir..Sözlü müzik,enstrümantal müzik..

 

Sözlü müziğin şanssızlığı şiir gibidir. Sözün aynı ruhla çevrilmezliğinden kaynaklanan özelliklerle ancak o dili bilenler için anlam kazanmaktadır.Melodi veya ritmin paylaşımını kutsayabiliriz,evrensel diyebiliriz.Ama söz varsa tümüyle o kapsamda değerlendirilmesi mümkün değildir.İstediğin kadar  farklı dillere çevrilsin ;asla kendi dilindeki büyülü atmosfere ulaşamaz.”O çok neşeli..Çok hüzünlü..Çok romantik” gibi tanımlar o söz diziminin bütününü vermez.Bu nedenle sözlü müzik ulusal ve yazıldığı dilde anlamını korur. Bu aşamada evrensel olan klasik müzik veya enstrümantal müziktir.Her  ülkede insanlar üzerindeki etkisi aynı değilse de  ortak payda da,ortak değerler üretilebilir..Birbirine yakın yorum ve etkilerle ortak bir payda yaratabilir.

Ancak bu müziğin olumsuz yanı, enstrümansız olmaması…Keman yoksa sesi veya nağmeleri veremezsiniz..Piyano,saz,flüt,çello ancak o enstrümanlar varsa o sese ulaşılabilir ve kendi aralarında uyumlu organizasyon olması halinde bir bütünlük içinde –orkestrasyon;evrensel sesi yakalayabilir..Enstrüman yoksa,tını yoktur..Doğada aynı sesi veren farklı objeler de vardır..Ama sonuç olarak aracı obje olmadan o sesi çıkaramazsınız..Yani, Müziğin evrenselliği biraz da teknik olanaklara bağlıdır..Islıkla bir ezgi tutturulabilir ama ancak ıslık etkisinde kalır.Bu nedenle müzik ancak araçlarla evrensel bir boyut kazanabilir..

Müzisyenler ; evrensel dediğimiz notalarla  bestelerini dünyanın her yerinde seslendirebilirler..O anlamda çok şanslılar..Ancak,enstrümanı sürekli taşıyamadıkları için ,bireyler arası paylaşımın teknik alt yapısı eksik kalır ki, müziğin kendisi değil ancak sessel olarak ezgisini veya söz var ise güftesini paylaşabilirsiniz..

Peki ressamlar böyle mi !

Hayır..Bütün sanat dalları arasında resim daha şanslı..Ressamların yanında tuval, şövale, palet, fırça, boya olmasa bile çok rahat doğal ortamda, herhangi  bir araçla hemen oradaki bir manzarayı, bir olayı, bir portreyi ölümsüzleştirebilirler..Hiç bulamazsa cebinden çıkardığı beyaz kağıda kurşun kalemle, kömürle bir şeyler çizme şansına sahiptir. Nerde olursa olsun,evrensel dilin buluştuğu bu çizimler,desenler figürler ve  renklerin birbirine aktarımı daha kolay ve  sorunsuzdur.. Yani, evrensel boyut taşıyan en önemli sanat dalı resimdir. Tercüman-çevirmen gerektirmeyen,enstrüman gerektirmeyen bu sanat dalının  yarattığı eserler direkt alıcıya,tüketici sujeye ulaşma ve kaynaşma şansını yakalar..Tıpkı mim sanatı,sessiz sinema gibi..Araç kullanmadan, gereksinim duymadan çoğalmak..İşte evrensel sanat..